જ્યેષ્ઠ માસનો કૃષ્ણ પક્ષ ચાલે છે, અને આજે તૃતીયા તિથિ છે. ગુરુવાર — ગુરુ ગ્રહના આશીર્વાદનો દિવસ. ચંદ્ર શ્રવણ નક્ષત્રમાં વિરાજે છે. તૃતીયા શુભ તિથિ ગણાય છે, એટલે કોઈ નવી શરૂઆત, પૂજા-પાઠ કે મહત્વનો નિર્ણય આજે કરી શકાય. બપોરે 3:14 PM થી 5:20 PM સુધી રાહુ કાળ રહે છે; એ સમય દરમિયાન કોઈ નવું કાર્ય શરૂ ન કરો, એમ વડીલો કહે છે. દિવસનો સૌથી શુભ સમય અભિજિત મુહૂર્તનો છે — 12:35 PM થી 1:42 PM. જો કોઈ મહત્વનું કાર્ય હોય તો આ ઘડીમાં શરૂ કરો.
ગુજરાતી ઘરમાં સવાર ઘણીવાર પંચાંગ જોવાથી શરૂ થાય છે — હજારો વર્ષોથી આપણા પૂર્વજો જે જોતા આવ્યા છે. "પંચાંગ" એટલે "પાંચ અંગ" — તિથિ, નક્ષત્ર, યોગ, કરણ અને વાર. આ પાંચ વસ્તુ મળીને કહે છે કે આજનો સમય કેવો છે — લગ્ન માટે, નવા ધંધા માટે, મુસાફરી માટે, કે પછી શાંતિથી ઘરે રહેવા માટે. કોઈ મહત્વનું કામ શરૂ કરતા પહેલા પંચાંગ જોવાનો રિવાજ આજે પણ ઘણાં ગુજરાતી પરિવારોમાં ચાલે છે.
રાહુ કાળ એટલે દિવસનો લગભગ ૯૦ મિનિટનો સમય, જે દરમિયાન વડીલો કહે છે — કોઈ નવું મહત્વનું કામ શરૂ ન કરો. નવો ધંધો, કરાર, કે લાંબી મુસાફરી — એ સમય ટાળજો. દરરોજ આ સમય બદલાય છે, કારણ કે એ સૂર્યોદય-સૂર્યાસ્ત પ્રમાણે ગણાય છે અને દરેક વારનો જુદો ભાગ આવે છે. ગણિત યાદ રાખવાની જરૂર નથી — તમારા શહેરનો સમય હોમપેજ પર બતાવેલો છે. વડીલોની સરળ સલાહ: જે કામ એક કલાક રાહ જોઈ શકે, રાહુ કાળ વીતી જાય ત્યાં સુધી રાખો.
એકાદશીને આપણે અગિયારસ કહીએ છીએ — દર પખવાડિયાના અગિયારમા દિવસે આવે છે, એટલે મહિનામાં બે વાર. ભગવાન વિષ્ણુનો ઉપવાસનો દિવસ. ઘણાં ગુજરાતી ઘરોમાં એ દિવસે ચોખા, ઘઉં અને અનાજ ટાળે છે — ફળ, દૂધ, બટાકા જેવી ફરાળી વસ્તુઓ ખવાય. વર્ષમાં કુલ ૨૪ એકાદશી આવે, દરેકનું પોતાનું નામ અને કથા છે. એમાં સૌથી મોટી છે જૂનની નિર્જળા એકાદશી — જેને ભીમ અગિયારસ પણ કહે છે. એ દિવસે પાણી પણ ન પીવાય, અને કહેવાય છે કે ફક્ત આ એક અગિયારસ રાખવાથી બાકીની બધી જેટલું પુણ્ય મળે છે.
તિથિ ઘડિયાળ સાથે જોડાયેલી નથી — એ આકાશમાં સૂર્ય અને ચંદ્ર વચ્ચેના અંતર પર આધાર રાખે છે. દરેક તિથિ બેની વચ્ચે ૧૨ અંશનું અંતર આવરે છે, અને એ પૂરા થવામાં ૧૯ થી ૨૬ કલાક લાગે છે. એટલે ઘણીવાર એક તિથિ બે તારીખમાં ફેલાય છે. ક્યારેક એક જ તિથિ સતત બે દિવસ આવે (વૃદ્ધિ), અને ક્યારેક કોઈ તિથિ સ્કિપ થઈ ગયેલી લાગે (ક્ષય). એ કોઈ ભૂલ નથી — ચંદ્ર પ્રમાણેનું ગણિત એ રીતે જ ચાલે છે.
અમે દ્રિક ગણિત અને લાહિરી અયનમસા પદ્ધતિ વાપરીએ છીએ — ભારતનું રાષ્ટ્રીય કેલેન્ડર પણ આ જ ઉપયોગ કરે છે, અને આજે મોટાભાગનાં ભરોસાપાત્ર પંચાંગ આ જ ગણિતનો આધાર છે. દર રાત્રે અમારી સિસ્ટમ આપોઆપ તપાસ ચલાવે છે — ૧૦ ગુજરાત શહેરો માટે તિથિ, નક્ષત્ર અને સૂર્યોદય બીજાં ભરોસાપાત્ર સ્ત્રોત સાથે મેળવે છે. કંઈ ખોટું મળે તો તરત જ ચેતવણી મળે છે, જેથી સવાર પહેલા સુધારી શકાય. દરેક શહેર માટે સૂર્યોદય-સૂર્યાસ્તનો સમય આશરે ૨ મિનિટની અંદર સચોટ છે. દરેક પેજ પર જે લીલું "Validated" badge દેખાય છે, એ બતાવે છે કે કાલે રાત્રે આ માહિતી ચકાસાઈ ગયેલી છે.
ચોઘડિયા એ દિવસને ૮ ભાગમાં વહેંચવાની સરળ રીત છે — દરેક ભાગ આશરે ૯૦ મિનિટનો, સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત સુધી. એવી જ રીતે રાત માટે પણ ૮ ભાગ આવે છે. દરેક ભાગનો પોતાનો સ્વભાવ છે. અમૃત અને શુભ નવી શરૂઆત માટે શ્રેષ્ઠ ગણાય — નવી દુકાન, બાળકનો સ્કૂલ પ્રવેશ, નોકરીનો ઇન્ટરવ્યૂ. લાભ પૈસા સંબંધિત કામ માટે, અને ચલ મુસાફરી માટે સારું છે. ઉદ્વેગ, કાળ અને રોગ મહત્વના કાર્યો માટે ટાળવા જોઈએ, જોકે રોજિંદાં કામ થઈ શકે. હોમપેજ પર આજનો ચોઘડિયા જોઈ શકો — હાલમાં ચાલતો ભાગ લીલા રંગે હાઈલાઇટ થયેલો છે, એટલે તરત જ ઓળખાય.
ShubhPanchang ગુજરાતનાં ૧૦૦+ શહેરોનો દૈનિક પંચાંગ આપે છે — તિથિ, રાહુ કાળ, ચોઘડિયા અને સૂર્યોદય તમારા શહેર માટે ગણતરી.
ગુજરાતી પંચાંગ અમાંત પરંપરા અનુસરે છે — મહિના અમાવસ્યાએ પૂરા થાય છે અને વર્ષ બેસ્ટુ વારસ (દિવાળી પછીના દિવસ)થી શરૂ થાય છે. ShubhPanchang.in ખાસ ગુજરાતી સમુદાય માટે બનાવવામાં આવ્યું છે — ગુજરાતી સંવત, લાહિરી અયનમસા અને અમાંત મહિના પદ્ધતિ સાથે. અમારો ડેટા દરરોજ ચકાસાય છે.