હનુમાન જયંતી હનુમાનના જન્મની ઉજવણી કરે છે, અંજના અને કેસરીને ત્યાં વાયુદેવના આશીર્વાદથી જન્મેલા વાનર દેવ. તે ભગવાન રામના સૌથી મહાન ભક્ત છે અને શક્તિ, હિંમત, નમ્રતા અને નિઃસ્વાર્થ સેવાની મૂર્તિ છે. બજરંગબલી, મારુતિ, પવનપુત્ર અને સંકટમોચન રૂપે ચાહવામાં આવતા, તેમનો જન્મ ચૈત્ર પૂર્ણિમાએ, રામ નવમીના માત્ર પાંચ દિવસ પછી થાય છે, જે ભક્તને સદાય તેમના સ્વામી સાથે જોડે છે.
આ દિવસે મંદિરો હનુમાન ચાલીસા અને સુંદરકાંડથી ગૂંજે છે. ભક્તો મૂર્તિને તેલ-સિંદૂરનો ચોલો ચઢાવે છે, લાલ ફૂલ, લાડુ અને બુંદી અર્પણ કરે છે, અને દીવા પ્રગટાવે છે. ઘણા ઉપવાસ રાખે છે અને ચાલીસાની ચાળીસ ચોપાઈનો પાઠ કરી હનુમાન પાસે શક્તિ અને દરેક સંકટથી રક્ષા માગે છે. મંગળવાર અને શનિવાર, તેમને સૌથી પ્રિય દિવસો, મંદિરોમાં સૌથી મોટી ભીડ ખેંચે છે.
ગુજરાત માટે હનુમાન ભક્તિનું હૃદય બોટાદ જિલ્લાના સાળંગપુરમાં આવેલું કષ્ટભંજન દેવ મંદિર છે, રાજ્યનાં સૌથી પૂજનીય હનુમાન મંદિરોમાંનું એક. કષ્ટભંજન એટલે દુઃખોને હરનાર, અને 1905માં ગોપાળાનંદ સ્વામીએ પ્રતિષ્ઠિત કરેલી મૂર્તિ ભક્તોને ભય, અનિષ્ટ અને દુઃખમાંથી મુક્ત કરે છે એમ મનાય છે. ખાસ વાત એ કે તે વડતાલ ગાદીનું સ્વામિનારાયણ મંદિર છે, જ્યાં સ્વામિનારાયણ નહીં પણ હનુમાન મુખ્ય દેવ છે. હનુમાન જયંતી અને શનિવારે અહીં લાખો ભક્તો દર્શન, અભિષેક અને ચાલીસાના પાઠ માટે ઊમટે છે.
હનુમાન જયંતી 2027 મંગળવાર, 20 એપ્રિલ 2027, ચૈત્ર પૂર્ણિમાએ છે. તે રામ નવમીના પાંચ દિવસ પછી આવે છે, અને મંગળવાર પોતે હનુમાનને પ્રિય દિવસ છે.
એક પ્રિય કથા કહે છે કે જ્યારે હનુમાને સીતાજીને રામના દીર્ઘાયુ માટે સિંદૂર લગાવતાં જોયાં, ત્યારે ભક્તિવશ તેમણે આખા શરીરે સિંદૂર લગાવ્યું. એટલે ભક્તો હનુમાનને રીઝવવા તેલ-સિંદૂરનો ચોલો ચઢાવે છે.
બોટાદ જિલ્લાના સાળંગપુરનું કષ્ટભંજન દેવ હનુમાન મંદિર ગુજરાતનાં સૌથી પૂજનીય મંદિરોમાંનું એક છે. સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયની વડતાલ ગાદીનું આ મંદિર, ખાસ કરીને હનુમાન જયંતી અને શનિવારે લાખો ભક્તોને ખેંચે છે.
ના. હનુમાન જયંતી, તેમની જન્મજયંતી, ચૈત્ર પૂર્ણિમાએ છે. ગુજરાતમાં દિવાળી દરમિયાન કાળી ચૌદસની આસપાસ પણ હનુમાન પૂજા થાય છે, પણ તે અલગ પ્રસંગ છે; જન્મજયંતી એપ્રિલની ચૈત્ર પૂર્ણિમાવાળી છે.