વસંત પંચમી વસંત ઋતુનું આગમન દર્શાવે છે, અને તે જ્ઞાન, વિદ્યા, સંગીત અને કળાની દેવી સરસ્વતીને સમર્પિત છે. એક જૂની કથા કહે છે કે જ્યારે બ્રહ્માએ સૃષ્ટિ રચી, ત્યારે તે મૌન અને નિર્જીવ હતી, જ્યાં સુધી તેમણે સરસ્વતીને પ્રગટ ન કર્યાં. પોતાની વીણાના સ્પર્શથી તેમણે જગતને ધ્વનિ, વાણી, સ્વર અને જ્ઞાનથી ભરી દીધું, અને એટલે આ દિવસ તેમને માન આપવા અને વિદ્યાનું વરદાન માગવા રખાય છે. ખેતરોમાં સરસવ સોનેરી મોજાંમાં ખીલે છે, અને પીળો રંગ આ દિવસનો રંગ બની જાય છે.
આ દિવસે લોકો પીળાં વસ્ત્રો પહેરે છે, પીળાં ફૂલ અને મીઠાઈ અર્પણ કરે છે, અને ઘરે તથા શાળાઓમાં સરસ્વતીની પૂજા કરે છે. વિદ્યાર્થીઓ, સંગીતકારો અને કલાકારો પોતાનાં પુસ્તકો, કલમ અને વાજિંત્રો દેવી સમક્ષ મૂકી જ્ઞાન અને સફળતાની પ્રાર્થના કરે છે, ખાસ કરીને પરીક્ષાની મોસમ નજીક આવતાં. એ સૌમ્ય, આશાભર્યો તહેવાર છે, પ્રકૃતિના નવસર્જન અને મનના નવસર્જનનું મિલન બિંદુ.
વસંત પંચમી આખા વર્ષના સૌથી શુભ દિવસોમાંનો એક છે. તે અબૂઝ મુહૂર્ત છે, એટલે એવો શુભ દિવસ કે જેના પર પંચાંગ જોયા વગર પણ શુભ કાર્યો કરી શકાય. એટલે તે લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ, નામકરણ અને નવા કાર્યોની શરૂઆત માટેનો પ્રિય દિવસ છે. સૌથી વિશેષ, તે વિદ્યારંભનો દિવસ છે, જેને અક્ષરારંભ પણ કહેવાય, જ્યારે નાનાં બાળકોને પ્રેમથી તેમના પહેલા અક્ષરો લખવાનું શીખવાય છે, એ માન્યતા સાથે કે સરસ્વતીના આશીર્વાદ હેઠળ શરૂ થયેલ વિદ્યા જીવનભર ટકે છે.
વસંત પંચમી 2027 ગુરુવાર, 11 ફેબ્રુઆરી 2027 (મહા સુદ પાંચમ) ના રોજ છે, દેવી સરસ્વતીનો દિવસ અને વસંતની શરૂઆત.
પીળો રંગ જ્ઞાન, ઊર્જા અને વસંતના સોનેરી ખીલવા, ખાસ કરીને સરસવનાં ખેતરો, નું પ્રતીક છે, અને તે દેવી સરસ્વતીને પ્રિય રંગ છે. પીળું પહેરવાથી અને પીળાં ફૂલ-મીઠાઈ અર્પણ કરવાથી તેમના આશીર્વાદ મળે છે એમ મનાય છે.
વિદ્યારંભ, જેને અક્ષરારંભ પણ કહેવાય, એ વિધિ છે જ્યાં નાનાં બાળકો પોતાના પહેલા અક્ષરો લખી શિક્ષણ શરૂ કરે છે. વસંત પંચમી દેવી સરસ્વતીના આશીર્વાદ હેઠળ વિદ્યા શરૂ કરવા માટેનો સૌથી શુભ દિવસ ગણાય છે.
હા. વસંત પંચમી અબૂઝ મુહૂર્ત છે, એક શુભ દિવસ જેના પર લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ, નામકરણ અને નવી શરૂઆત અલગ મુહૂર્ત માટે પંચાંગ જોયા વગર કરી શકાય.
પીળું કાપડ પાથરો, સરસ્વતીની છબી મૂકો અને તમારાં પુસ્તકો તથા વાજિંત્રો સમક્ષ રાખો, પીળાં ફૂલ, મીઠાઈ અને કેસર અર્પણ કરો, દીવો પ્રગટાવો, સરસ્વતી મંત્ર જાપ કરો, અને જ્ઞાન-વિદ્યાની પ્રાર્થના કરો.