ગણેશ ચતુર્થી ભગવાન શિવ અને પાર્વતીના ગજાનન પુત્ર ભગવાન ગણેશના જન્મનો તહેવાર છે. તેઓ સૌ દેવોમાં પ્રથમ પૂજાય છે, વિઘ્નહર્તા તરીકે, જે વિઘ્નો દૂર કરે છે, એટલે કોઈ શુભ કાર્ય તેમના આશીર્વાદ વગર શરૂ થતું નથી. તહેવાર ભાદરવા સુદ ચોથથી શરૂ થાય છે અને દસ દિવસ આનંદથી ચાલે છે, જે અનંત ચતુર્દશીના રોજ ગણેશ વિસર્જનથી પૂરો થાય છે.
પહેલા દિવસે પરિવારો ગણેશની માટીની મૂર્તિ ઘરે લાવી સ્થાપના વિધિ સાથે પધરાવે છે, અને તેમને માનવંતા મહેમાન તરીકે આમંત્રે છે. દસ દિવસ સુધી તેમને મોદક, તેમની પ્રિય મીઠાઈ, સાથે દૂર્વા, લાલ ફૂલ અને રોજ આરતી અર્પણ થાય છે. અનંત ચતુર્દશીના રોજ મૂર્તિને આનંદભરી શોભાયાત્રામાં લઈ જઈ જળમાં વિસર્જિત કરાય છે, અને સૌ "ગણપતિ બાપ્પા મોરિયા" ના નાદ સાથે આવતા વર્ષે ફરી પધારવાની પ્રાર્થના કરે છે.
કેમ કે દરેક શુભ કાર્યની શરૂઆતમાં ગણેશને આવાહન કરાય છે, તેમનો તહેવાર નવરાત્રી અને દિવાળી સુધી ચાલતી લાંબી શરદ ઋતુની તહેવાર મોસમ યોગ્ય રીતે ખોલે છે. ગુજરાતમાં ગણેશ ચતુર્થી ઘરોમાં અને સામુદાયિક પંડાલોમાં સંગીત, સજાવટ અને સહભોજન સાથે ઉજવાય છે. છેલ્લાં વર્ષોમાં વધુ પરિવારો પર્યાવરણને અનુકૂળ માટીની મૂર્તિ પસંદ કરે છે જેથી વિસર્જનથી નદી-તળાવ પ્રદૂષિત ન થાય, અને તહેવારની ભાવના પ્રકૃતિ સાથે સુમેળમાં રહે.
ગણેશ ચતુર્થી 2026 સોમવાર, 14 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ છે (ભાદરવા સુદ ચોથ). આ દસ દિવસનો તહેવાર છે જે 25 સપ્ટેમ્બરના ગણેશ વિસર્જનથી પૂરો થાય છે.
ગણેશ મૂર્તિ પરંપરાગત રીતે મધ્યાહ્ન (બપોર) ના સમયમાં પધરાવાય છે. ચોક્કસ મુહૂર્ત તમારા શહેર પર આધાર રાખે છે, એટલે તમારા સ્થાન માટેના ચોક્કસ સ્થાપના સમય માટે 14 સપ્ટેમ્બરનો પંચાંગ જુઓ.
ગણેશ વિસર્જન 2026 અનંત ચતુર્દશી, શુક્રવાર 25 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ છે, જે તહેવારનો દસમો દિવસ છે.
એક જાણીતી દંતકથા અનુસાર, ગણેશ ચતુર્થીની રાત્રે ચંદ્ર જોવાથી મિથ્યા દોષ, એટલે ખોટો આરોપ લાગે છે. પરંપરા મુજબ ભક્તો આ રાત્રે ચંદ્ર જોવાનું ટાળે છે જેથી દોષથી મુક્ત રહે.
ગણેશને મોદક (તેમની પ્રિય મીઠાઈ), દૂર્વા, લાલ ફૂલ, ચંદન અને ફળ અર્પણ કરાય છે. મોદક અને દૂર્વા તેમને ખાસ પ્રિય ગણાય છે.